ایمنی خانه و خانواده

کسانی که بر حسب اعتقاد و علاقه و یا خمیره ذاتی به شغل یا حرفه ای روی می آورند که خدمات انسانی و کمک به دیگران در بطن آن است (مانند پزشک، مدد کار اجتماعی، مهندس ایمنی، آتش نشان حرفه ای، پلیس راهنمایی)، پاداش کار خود را خدمت رسانی و مفید واقع شدن در اجتماع می دانند. از این رو می توان به خوبی احساس کرد که یک همکاری نسبتا طولانی در زمینه های ارشاد و آموزش خوانندگان در امور ایمنی، نجات، خود یاری، امداد و آتش نشانی تا چه اندازه لذت بخش و تشویق کننده است.

این یکی از خصوصیات بارز انسان بعنوان اشرف مخلوقات است که دارای قدرت تفکر و پیش بینی بوده و نسبت به آنچه در اطراف او اتفاق می افتد حساس است و عکس العمل نشان می دهد؛ همچنین از هر اتفاق و حادثه ای درسی می آموزد و براساس تجارب به دست آمده تدابیر لازم را برای مقابله و جلوگیری از حوادث مشابه به کار می برد. همین خصوصیات باعث شده است که بشر در تنازع بقاء موفق تر از سایر موجودات باشد. این احساس حتی از دوره توحش نیز در خمیره انسان های غیر متمدن به شکل های مختلف متجلی گشته است. ما در قرنی زندگی می کنیم که به عصر فضا و اتم موسوم است. قرنی که سفینه های فضایی به کرات آسمانی سفر می کنند، اعماق تاریک و اعجاب انگیز دریاها و اقیانوس ها به تسخیر بشر در آمده است و سرعت صوت را با هواپیماهای سریع السیر شکسته ایم، عمل پیوند اعضاء حساسی چون قلب ممكن شده و در آستانه پیروزی بر مرض خانمانسوز سرطان هستیم. با اینکه تکنولوژی هر روز و هر ساعت قدمی به جلو بر می دارد و زندگی ما بیش از پیش ماشینی شده و بشر با به کارگرفتن تکنولوژی زندگی را آسانتر می کند، با وجود تمام این پیشرفت ها، در مقابل خطرات ناشی از تکنولوژی روز به روز خود را زبون تر و عاجزتر احساس می كنیم. بشر با تمام قدرت علمی هنوز نتوانسته است یک زلزله را به موقع پیش بینی کند یا جلوی یک سیل یا طوفان را سد نماید و یا خیلی از امراض شناخته شده نظیر سرطان ، آنفارکتوس و غیره را ریشه کن سازد.

ما در دنیایی از خطر و حادثه، در مقابل حوادث احساس امنیت نمی کنیم. بررسی آمار حوادث نشان می دهد که حوادث جا و مکان مشخص نداشته و در زمان معینی روی نمی دهند، بلکه معمولا جایی اتفاق می افتد که انتظار وقوع آن را نداریم و غافلگیر می شویم.

بشر بعنوان اشرف مخلوقات باید خود را به سلاح تدابیر ایمنی تجهیز كند و با قدرت برای رویارویی با حوادث آماده باشد. خانواده به عنوان هسته اصلی اجتماع وظیفه مهمی را در زمینه ایمنی جامعه به عهده دارد. پدران و مادران باید با توجه ویژه به موضوع ایمنی خود و خانواده در محیط كار و زندگی بپردازند. گاه مشاهده می شود مادران بقدری در این موارد بی اطلاع هستند كه هنگام بروز حادثه برای فرزندان خود تنها دچار دستپاچگی شده و حتی موجب وخیم تر شدن اوضاع می شوند. متاسفانه وضع پدران نیز بهتر از مادران نیست. باید بدانیم که وظیفه یک پدر تنها تامین مایحتاج زندگی از قبیل غذا و پوشاک و مسکن و غیره نیست بلکه وظایف متعدد دیگری نیز دارد که اهم آنها مسایل ایمنی و حفاظت خانواده در مقابل حوادث و سوانح می باشد.

برعکس تصور کسانی که خیال می کنند خانه امن ترین مكان است، بر طبق ارقام و آماری که متکی بر گزارش های رسمی است خانه های امروزی یکی از کانون های حادثه هستند. آمار رسمی کشور آمریکا نشان می دهد تعداد افرادی که در چهار دیواری خانه دچار حادثه و سانحه شده اند به مراتب بیش از تمام حوادث و سوانحی است که در صنایع آن کشور به وقوع پیوسته است.

عوامل حادثه زا در خانه های امروزی بسیار زیاد و معجونی از تکنولوژی روز و مجموعه ای از کلیه علوم و صنایع به اشکال مختلف بوده که هر کدام از این وسایل در صورت عدم رعایت ضوابط ایمنی می تواند حادثه آفرین و مرگ آور باشد. ما در جنگلی از فرآورده های صنعت و تکنولوژی نظیر: تلویزیون، اجاق گاز، وسایل نفت سوز، ادوات برقی و ماشین آلات گوناگون و غیره زندگی می کنیم. در مقابل این همه خطر چه می دانیم و چه کرده ایم؟

شاید جالب توجه باشد که بدانید از 37000 مرگ ناشی از مسمومیت در آمریکا 3/17 درصد آن اطفال زیر پنج سال و 45 درصد آن افراد بین 15 تا 64 سال و 7/27 درصد از شصت سال به بالا و بقیه بین 5 تا 14 سال بوده اند. همچنین از 200 نفر که به علت آتش گرفتن لباس مرده اند 85 نفر مرد و 115 نفر زن بوده اندو علت آتش سوزی در 60 مورد ناشی از سیگار کشیدن و 27 مورد ناشی از اجاق آشپزخانه و 45 مورد وسایل گرم کننده و شومینه و 26 مورد از فندک و کبریت بوده است. در خاتمه این آمار لازم است که بدانید خسارات مالی ناشی از آتش سوزی طی 30 سال گذشته در آمریکا 5 برابر افزایش یافته است.

با توجه به ارقام داده شده کاملا روشن است که خطر در همه جا و به خصوص در خانه در کمین ما و اعضای خانواده است و این ما هستیم که باید با دور اندیشی به استقبال حوادث برویم و عوامل حادثه زا را کشف و پیش بینی کرده و قدم مثبت  فوری در جهت رفع یا مبارزه و مقابله با آن برداریم. به قول مشهور «ایمنی بر هر کاری مقدم است» و هیچ کاری آن قدر مهم نیست که در شرایط ناایمن انجام شود. تصمیم بر این است که در سری مقالات آتی مسایل مهم ایمنی را در ساده ترین شکل با شما خوانندگان عزیز در میان گذاشته و موضوع ایمنی را از خانه و کاشانه خود شروع کنیم.

تامین ایمنی خانه و خانواده و ایجاد یک محیط بی خطر وظیفه ای جمعی است که تمام افراد خانواده با داشتن شم ایمنی لازم باید برای نیل به این هدف کوشش نمایند. توجه به کانون های خطر و بر طرف کردن عوامل حادثه زا بخشی از این وظیفه است. بدین جهت مسوول هر خانواده که معمولا پدر یا مادر و در مواردی بزرگتر خانواده است باید بداند که بدون یک برنامه ریزی صحیح نمی تواند محیط خانواده را ایمن سازد. این برنامه ریزی با توجه به تجارب کارشناسان امر شامل چهار مرحله ذیل است:

 

• بر طرف کردن عوامل حادثه زا و کانون های خطر
• ایجاد شم ایمنی از طریق آموزش
• تدوین و نظارت بر حسن اجرای اصول ایمنی
• تشویق و تنبیه در سطوح مختلف اعضای خانواده

 

1- بر طرف کردن عوامل حادثه زا و کانون های خطر: به نظر می رسد آنچه تاکنون مورد بحث قرار گرفته بر سه مبنای شناخت خطر، نحوه بر طرف کردن آن و طرق مقابله با عوارض ناشی از حوادث احتمالی است که در این مورد حتی الامکان مطالب مختلف از زوایای متفاوت با زبانی ساده مورد بحث قرار گرفته است.

 

2- ایجاد شم ایمنی از طریق آموزش: نقش آموزش در تامین ایمنی خانواده به علت تنوع سنی  و تفاوت سلیقه و طرز فکر افراد به قدری اهمیت دارد که می توان گفت اگر آموزش صحیح به اعضای خانواده داده شود و شم ایمنی در آنها تقویت گردد، کمتر اتفاق می افتد که این افراد غافلگیر شوند و حتی افراد بی احتیاط و سهل انگار می توانند مدافع اهداف و اقدامات ایمنی شوند. ایمنی از انسانیت و نوع دوستی و از خود گذشتگی صحبت می کند و افراد را به محیط اطراف خود حساس کرده و آنها را نسبت به اقدامات تدافعی هشیار می سازد. اگر انسان به جان خود و دیگران اهمیت بدهد، با دریافت آموزش های صحیح می تواند به فردی قابل اطمینان در زمینه ایمنی تبدیل شود.

 

لزوم توجه به نكات زیر باید به اعضای خانواده تفهیم گردد:

 

• در محافظت از جان و مال خود باید تابع عقل و شعور و منطق و ارتباط های ریاضی و محاسبات فنی بود. پس به شانس اتکاء نکنید.
• برخی افراد وقوع حوادث را به سرنوشت نسبت می دهند و نقش بشر را در پیشگیری از سوانح نادیده می گیرند. این در حالی است كه پیشرفت های امروز بشر این امكان را برای وی فراهم ساخته كه به جای اتكا به اتفاقی بودن وقایع، حوادث را كنترل نموده و كاهش دهد. لذا هرگز نباید جان و مال خود را به اتكای سرنوشت در مقابل دریای حوادث رها نمود.
• یکی دیگر از عقاید مضر و شایع در بین افراد این است که حوادث و سوانح بهای پیشرفت تکنولوژی روز است. این تعبیری غلط از علل بروز حوادث است. اگر این تعبیر را ملاک قرار دهیم برای اینکه ایمن باشیم باید به ازای هر قدم پیشرفت یک قدم به عقب بر گردیم و چنین خط مشی با خمیره انسان که با اراده راسخ به عمق کهکشان نگاه می کند تطبیق نمی کند.
• عده ای عقیده دارند که حادثه برای دیگران است. و خود را از درگیری در هر حادثه ای مبرا می دانند. آنها در چهار چوب زندان دیر باوری خود محبوس هستند و فقط موقعی تغییر عقیده می دهند که خود دچار حادثه بشوند. در حقیقت این انسان ها به علت سهل انگاری و بی توجهی، بیش از سایرین دچار حادثه می شوند.
• عدم اعتقاد به ایمنی و رعایت اصول آن یکی دیگر از نقاط ضعف بعضی از انسان ها می باشد. ما در دنیایی زندگی می کنیم که حتی راه رفتن، عبور از خیابان، نشستن و حتی نحوه نفس کشیدن تابع ضوابطی است. ایمنی و عاقبت اندیشی لازمه تنازع بقا است. از روزی که انسان در غارها در معرض حمله جانوران درنده بود، تا امروز که در معرض خطر اشعه رادیواکتیویته ناشی از انفجارات اتمی است، به ایمنی اندیشیده و خواهد اندیشید.
• اعتیادهای مختلف از قبیل نوشیدن الکل، و مصرف مواد مخدر باعث ضعف جسمی و روانی و نداشتن تمرکز فکر کافی، ضعف عکس العمل سریع و به موقع گردیده و می تواند در بروز حوادث متعدد اثر مستقیم داشته باشد.
• انجام کارهایی که از نظر جسمی یا روحی درحد قدرت شما نیست، یا محول کردن این کارها به افراد در سنین خیلی پایین یا خیلی بالا می تواند ایجاد حادثه کند. می بایست از اعضای خانواده در حد قدرت جسمی و فکر و عقلانی آنان انتظار کار داشت. گاهی دیده شده است که افراد خانواده به علت غرور بیجا و به حالت مسابقه و یا چشم و همچشمی دست به کارهایی زده اند که ایجاد حوادث جبران ناپذیری کرده است.
• انجام کار ولو هر چند ساده باشد در هنگام عصبانیت می تواند حادثه آفرین باشد. عصبانیت می تواند ریشه های جسمی، روحی یا عاطفی داشته باشد. اگر به هر دلیل عصبانی هستید قبل از شروع هر کاری سعی کنید اول به خود مسلط گردید و بعد دست به کار مورد نظر بزنید.
• بعضی از کارها احتیاج به توجه دایم و مستمر داشته و از دقت و ظرافت خاصی برخوردار است. حال اگر کارها را بدون توجه و حوصله کافی انجام دهیم هر چند ساده و پیش پا افتاده باشند، می توانند خطرات بزرگ ایجاد کنند.
• تعداد زیادی از حوادث به علت بی اطلاعی و عدم آگاهی عمل کننده از ماهیت خطر و عوارض ناشی از آن رخ می دهد. اگر حوادثی برای اعضای خانواده مانند بچه ها روی دهد باید گفت که این حادثه را عملا سرپرست خانواده یا بزرگترهای خانواده باعث شده اند. زیرا آموزش لازم را به افراد خانواده خود نداده اند.
• برای انجام بعضی کارهای خطرناك استفاده از وسایل ایمنی ضرورت دارد. عدم استفاده از این وسایل می تواند حادثه آفرین باشد.

به تجربه ثابت شده است که عجله و شتاب در هر کاری باعث حادثه می گردد. هیچ کاری دارای آنچنان فوریتی نیست که با شتاب و عجله بی محابا و بدون توجه به ایمنی فرد انجام گیرد.

• شوخی همیشه در هر جا نشاط آور است. ولی شوخی های نابجا نه تنها باعث بروز حادثه می شوند، بلکه می توانند به مشاجره و عکس العملهای نامطلوبی منجر گردند.
• تنها بودن و تنها کار کردن بخصوص برای دو طبقه سنی اطفال و کهنسالان می تواند ایجاد حادثه کند.
• کوچک شمردن و تحقیر خطر خود می تواند عامل تشدید حادثه باشد بخاطر داشته باشید که هیچ خطری نمی تواند کوچک و بی اهمیت باشد. پس خطر را تحقیر نکنید.
• بی احتیاطی و سهل انگاری نسبت به کار و عوامل حادثه زا خود نیز می تواند مصیبت بار باشد. هر حادثه جزیی یا کلی را که تجزیه و تحلیل می کنیم می بینیم که به نحوی ریشه آن به سهل انگاری، بی توجهی و بی احتیاطی بر می گردد.
• هستند کسانی که برای خودنمایی و جلب توجه دیگران دست به کارهای خطرناک می زنند و با چابکی و زرنگی خاصی از چنگال بی رحم حادثه فرار می کنند. این کارها که بیشتر از روی سادگی و حماقت انجام می گیرد در مواقعی نتایج هولناکی ببار می آورد. پس هیچگاه نباید به استقبال خطر رفته و سعی کنیم که خود را هرکول یا سوپرمن نشان دهیم.

 

3- تدوین و نظارت بر حسن اجرای اصول ایمنی: در یک خانواده وظیفه بزرگترها است که با توجه به شرایط سنی و تجربی و سواد، یک نظارت مداوم و مستمر بر افراد در رده های پایین تر از خود داشته باشند. یک خانه جنگلی است متراکم از صدها وسیله و دستگاه های فنی و پیچیده ساخته و پرداخته تکنولوژی روز با صدها نوع خطرات پیش بینی نشده. هر کدام از این وسایل که برای رفاه انسان و زندگی آسان تر طراحی و ساخته شده اند، در اثر کاربرد غلط خود می توانند خطر مرگ بیافرینند. در اینجا است که اهمیت روش های ایمن در کاربرد صحیح این وسایل و تجهیزات مشخص می گردد. برای نیل به این اهداف می توان اصول ذیل را یادآوری نمود:

- ایجاد انضباط در بین افراد خانواده.

- ایجاد انضباط و ضبط و ربط وسایل و تجهیزات موجود در خانه.

- نظافت و پاکیزگی مداوم در خانه و خانواده.

- تفویض مسوولیت ها با رعایت شرایط سنی و اخلاقی.

- آموزش دوره ای در مورد کاربرد صحیح وسایل و تجهیزات خانگی.

 

4- تشویق و تنبیه در سطوح مختلف خانواده: اعمال تشویق و تنبیه در تمام ارگان های اجرایی و اجتماعی یک اصل غیر قابل انکار بوده و لزوم آن بوسیله متخصصین و صاحبنظران مورد تایید قرار گرفته است. خانواده یک سلول از اجتماع است و نمی تواند از این قانون یا اصل مدیریت مستثنی باشد. معجزه تشویق و ترغیب افراد در تمام سطوح سنی و کارهای مختلف به اثبات رسیده است و نباید از این اصل در مورد افراد خانواده غفلت شود و این امر بخصوص در مورد افراد کم سن و سال بیشتر صادق و موثر بوده است. گرچه تنبیه را بعنوان آخرین راه و با اکراه باید عمل نمود، برای حفظ جان انسان ها و تداوم کانون خانواده و عبرت دیگران در مواردی ضروری می باشد و میزان و شدت آن بستگی به نوع تخلف و رابطه انسان ها با یکدیگر و روش مدیریت دارد.